جمعى از علما
148
جامع المقدمات ( جامعه مدرسين ) ( فارسي )
وچون در مستقبل باب تفعّل وتفاعل وتفعلل دو تاء جمع شود جايز باشد كه يكى را بيندازند چون « تنّزل الملائكة وتزاور عن كهفهم وتصدّى . ناقص يايى تمنّى يتمنّى تمنيّا أصل مصدر تمنّيا بود ضمه را به جهت ياء بدل به كسره كردند تمنّيا شد اسم فاعل متمنّ ، اسم مفعول متمنىّ ، امر حاضر تمنّ ، نهى لا يتمنّ ، جحد لم يتمنّ . مضاعف « التّحبّب : دوستى نمودن » تحبّب يتحبّب تحبّبا المتحبّب المتحبّب تحبّب لا يتحبّب بر قياس صحيح . باب تفاعل : أصل اين باب آن است كه در ميان دو كس باشد همچنانكه در باب مفاعله لكن اينجا مجموع به حسب صورت ، فاعل باشند چون تضارب زيد وعمرو ودر مفاعله به حسب صورت يكى فاعل باشد وديگرى مفعول وشايد كه به معنى اظهار چيزى باشد كه آن چيز حاصل نباشد چون تجاهل زيد وتمارض عمرو يعنى جهل وبيمارى را آشكار كرد وحال آنكه جاهل وبيمار نبودند وشايد كه بمعنى أفعل آيد چون تساقط اى أسقط كقوله تعالى تساقط عليك رطبا جنيّا اى تسقط . ناقص واوى « التّصابى : عشقبازى كردن » تصابا يتصابا تصابيا ضمّه در مصدر بدل به كسره شد چنانكه در باب تفعل گذشت المتصابى المتصابى تصاب لا يتصاب .